Arje Cwi Fromer

Rabin i talmudysta
30.11.-0001 02.05.1943 Czeladzi

Biografia

Urodzony w 1884 roku w Czeladzi Fromer pochodził z rodziny o tradycjach chasydzkich. Jego przodkowie mieli być m.in. Elimelech z Leżajska oraz cadyk Dow Berisz Frumer z Oświęcimia. Był synem ubogiego krawca Chanocha Hendla Fromera i Miriam Kejli z domu Gutensztajn. Jego matka zmarła, gdy miał trzy lata, po czym został oddany pod opiekę krewnych matki w Wolbromiu, gdzie uczęszczał do chederu.

W wieku 11 lat rodzinę umieszczono w jesziwie przygotowawczej w Mstowie. Po odbyciu bar micwy wysłano go do jesziwy cadyka Abrahama Bornsztajna w Sochaczewie, gdzie spędził pięć lat. W 1902 roku pojął za żonę Esterę Szwajcer - małżeństwo osiadło w Sosnowcu, choć Fromer często bywał na dworze cadyka w Sochaczewie. Po śmierci Bornsztajna w 1910 roku jego syn Samuel Bornsztajn zaproponował Fromerowi objęcie posady rosz jesziwy i Fromer przeniósł się do Sochaczewa.

W 1913 roku wydał książkę Siach ha-sade, będącą komentarzem do porządku Moed w Misznie. Po zniszczeniu Sochaczewa podczas I wojny światowej Fromer przeniósł się do Warszawy i pracował fizycznie, by utrzymać rodzinę. W 1918 roku zastąpił wuja Icchaka Gutensztejna na stanowisku rabina w Koziegłowach. Tam utworzył własną jesziwę liczącą około 50 uczniów; nadano mu przydomek „Kozieglower row” (Mistrz z Koziegłów).

W wyniku konfliktu z miejscowym księdzem oraz z jednym z bogaczy, we wrześniu 1921 roku opuścił Koziegłowy i zamieszkał w Zawierciu, gdzie stał się przywódcą grup chasydów. Kandydował jako przedstawiciel chasydów sochaczewskich i ger­s­kich o stanowisko rabina Sosnowca, jednak przegrał. Po śmierci Majera Szapiry zarząd Jeszywas Chachmej Lublina zwrócił się do niego z prośbą o objęcie stanowiska rosz jesziwy, na co przystał. W 1935 roku odbył pielgrzymkę do Ziemi Izraela, spędzając tam cztery miesiące. W 1938 roku wprowadził w jesziwie program dotyczący dwóch porcji Miszny, zwany „Miszna jomit”. W tym samym roku opublikował drugą książkę – Erec cwi, zawierającą responsy do fragmentów Szulchan Aruch.

Po wybuchu II wojny światowej jesziwa w Lublinie została zamknięta. Na początku 1940 roku Fromer wraz z żoną wyjechał do Warszawy, gdzie trafił do tamtejszego getta. Wraz z rabinem Avrahamem Wajnbergiem utworzył w getcie konspiracyjną jesziwę, mieszczącą się w bunkrze przy ulicy Miłej 14. Podczas wielkiej akcji deportacyjnej uniknął śmierci dzięki temu, że zatrudniono go w szopie Fritza Schultza.

Podczas powstania w getcie warszawskim 1 maja 1943 roku znalazł się wraz z żoną w transporcie do obozu koncentracyjnego na Majdanku, gdzie następnego dnia zostali zamordowani w komorze gazowej.

Zobacz pełny artykuł na Wikipedii

Osiągnięcia

Objął stanowisko rosz jesziwy w Jeszywas Chachmej Lublin (1933–1939).
Założył własną jesziwę w Koziegłowach (1918) z ok. 50 uczniami; nadano mu przydomek Kozieglower row.
Wydał książkę Siach ha-sade (1913) – komentarz do porządku Moed w Miszny.
W 1938 wprowadził program Miszna jomit w jesziwie.
W getcie warszawskim prowadził konspiracyjną jesziwę i zginął w Majdanku (1943).

Ciekawostki

Przydomek Kozieglower row oznacza 'Mistrz z Koziegłów'.
W 1935 odbył pielgrzymkę do Ziemi Izraela.
Podczas wielkiej akcji deportacyjnej uniknął śmierci dzięki pracy w szopie Fritza Schultza.

Udostępnij